|
|
|
|
|
شـــــا هـــــنامه
رشک بردن ســــــــلم بر ایرج
بـر آمد برایــــــن روزگار دراز زمــــانه به دل درهــــــمی داشت راز فریدون فرزانه شـــد سالخورد بــــــه باغ بهار انــــــــــــدر آورد گرد برین گونه گردد سـراسرسخن شـــــود سست نــــــیروچوگــردد کهن چو آمد به کار اندرون تـیرگی گــــــرفتند پر مایـــــگان خــــــیــرگی بجنبید مر سلم را دل ز جـــــای دگـــــــــرگونه تر شـــــد به آیین ورای دلش گشت غرقه به آزانـدرون بـــه انـــدیشه بنــــشست با رهــنمون نبودش پسندیده بــــخــــش پــــدر کـــــــه داد او بــــه کهتر پسر تخت زر به دل پرزکین شدبه رخ پرزچیـن فـــــرشتــــــــــه فرستاد زی شاه چین فرستاد نـــــزد بــــرادر پـــیـــــام کــــــه جـــــــــاوید زی خرّم و شادکام بدان ای شـــهنشاه ترکان وچین گــســـســــته دل روشــــن از به گزین ز نیکی زیان کرده گویی پسنــد مـــنــش پســــت و بالا چــــو سرو بلند کنون بشنو ازمن یکی داسـتان کـــزیـــن گــــونه نشنیدی از بــاسـتــان سه فرزند بودیم زیبای تــخــت یــــــــکی کــــهتر از ما برآمد به تخـت اگر مهترم من به سال و خــرد زمـــیــنــــه به مــــهر من انــــدر خورد گذشته ز من تاج و تخت وکلاه نــزیــبــــد مگر بــــر تـــــو ای پـــادشاه سزد گر بـــمــــانیم هــر دودژم کـــزیـــــن سان پــــدر کرد بــــر ما ستم چو ایران و دشــت یلان و یمن بـــه ایـــرج دهــــد،روم وخــاور به من سپارد ترا مرز ترکـان و چـــین کــــــه از تو سپــــهدار ایــران زمــیــن بدین بخشش اندرمرا پای نیست بـــه مـــغـــز پدر انــــدرون رای نــیست هیون فرستاده بــــگزارد پـــای بــیـــامـــد به نزدیک تــــوران خــــــدای به خوبی شنیده همه یـــــاد کرد ســـر تــــــور بی مــــغز پـــــــر باد کرد چو این راز بشنید تـــور دلــیــر بـــرآشــفت نـــاگــــــــاه بـــرســــان شیر چنین داد پاسخ که با شــهــریــار بـــگــو این ســــخن هـــم چــــنین یاددار که مـــا را بـــه گـــــاه جوانی پدر بـــدیـــن گــــــــونــه بــفـــریفت ای دادگر درختیست این خود نشانده به دست کــــــــجـــــا آب او خون و برگش کبست ترا بـــا مـن اکنون بدین گفت گوی بــــــبـــــــــایـــد بـــروی اندر آورد روی زدن رای هوشیــــار و کردن نـگاه هــیونــــی فگندن بـــه نــــزدیـــــک شاه زبان آوری چـــرب گوی از مــیان فرستــــاد بـــاید بــــه شـــــاه جــــهـــان بـــجای زبـــــونـــی و جــــای فریب نــــــــبـــــایــــد که یـابــــد دلاور شکیب نشایــــد درنگ انـــــدریـن کارهیچ کــــجا آید آســــایـــش انــــدر بــســیــج فرستاد چون پـــاســـــخ آورد بــاز بــرهنه شد آن روی پــــوشـــیـــده راز برفت این برادر ز روم آن زچـیـن بــه زهر اندر آمیخته انــــگــــبـــیـــــن رسیدند پس یک بــــدیــــگــر فراز ســخن رانــــدنـــــد آشـــــــکارا و راز گزیدند پس موبــــدی تـــیـزویــــــر ســخــن گوی و بینا دل و یـــــادگـــــیر ز بیگانه پردخته کردند جـــــــــای ســـگالش گرفتند هــــر گـــــونه رای سخن سلم پیوند کرد از نـخــــست ز شــــرم پدر دیدگان را بــشـــــــست فرستاده را گـــفـــت ره بـــــرنورد نـــبــاید که یابد ترا بــــاد و گـــــــــرد چو آیی به کــــاخ فـــریــدون فرود نـــــخــســتــین ز هر دو پسر ده درود پس آنگه بگویش که تـــرس خدای بــباید که باشد بـــه هــــر دو ســـرای جوان را بود روز پـــیــــری امـــید نـــــگــردد ســـیــــه موی گشته سپید چه سازی درنگ اندرین جای تنگ کــــه شد تنگ بر تو سرای درنـــــگ جهان مر تو را داد یزدان پــــــــاک ز تــابنده خورشید تـــا تـــیـــره خــاک همه بآرزو ســـاخـتی رســــم وراه نــکردی به فرمان یـــزدان نــــگـــــاه نجستی بجز کـــــژی و کــــاســتــی نـکردی به بخشش درون راســـــتـــی سه فرزند بودت خردمند و گــــــرد بــــزرگ آمدت تیره بــــیـــــدار خــــرد ندیدی هـــنر بـــا یـــکی بـــیــشـــتـر کـــــجـــا دیــــــــگری زو فرو برد سر یـــکی را دم اژدها ســـــاخـــــتــــی یــکــــی را به ابر اندر افــــراخـــتــــی یکی تـــاج بر سر به بـــالـــیـــن تـو بـرو شادگــــشته جـــهـــان بـــیـــن تــو نه ما زو به مــــام و پدر کمتریــــــم نـه بر تخت شاهـــــی نه اندر خوریــــم ایــــا دادگر شــــهــــریــــار زمـــیــن بـریــــن داد هرگز مـــبــــاد آفـــریــــن اگر تــــاج از آن تارک بـــی بــــهـــا شــــود دور و یابد جـــهــان زو رهـــا ســــپاری بدو گوشه ای از جـــــهان نشیــــند چو ما از تو خـــســـتـــه نـهان وگر نــــه سواران تـــرکان و چـیـن هــــم از روم گردان جـــــوینده کـــیــن فراز آورم لـــشــــکر گــــــــرز دار از ایــــران و ایـــــرج بــر آرم دمـــــار چو بــشـنـیـد موبد پـــــیــــام درشت زمــین را ببوسید و بـــنـمـــود پـــشــت برآنسان به زین انــــدر آورد پــای کــــه از باد آتش بـــجـــنـــبـــد ز جـــای به درگاه شاه آفــــریــــدون رســید بــــرآورده ای دیـــــد ســـــر نـــاپـــدیـد بــــــه ابــــرانــــــدر آورد بــالای او زمــــــیـــن کـــوه تـا کــــوه پــــهنای او نشسته به دربــــر گـــرانـــمــایـگان بـــه پرده درون جـــای پــــرمـــایـــگان به یک دست بر بسته شیر و پلــنگ بـه دست دگر ژنده پـــیــــلان جـــنـــگ ز چندان گرانـــمـــایــــه گـرد دلـــیــر خروشی بـــرآمــــد چــــو آوای شـــــیر سپهریست پنداشــــت ایــوان بـــجای گـران لــــشـــــــکری گرد او بر به پای برفـــتـــنــــد بـــیـــــدار کـارآگــــهان بــگـــفـــتــنـــد بـــا شـــهـــریـــار جهان که آمد فـــرســتــــاده ای نــزد شـاه یـــــکــی پـــــر مــنـــش مرد با دستگاه بفرمود تا پــــرده بــــر داشـــتـــنــد بـر اسپش ز درگاه بـــگـــذاشـــتـــنــــد چو چشمش به روی فریدون رســید هـــمه دیده و دل پــــر از شــــاه دیـــــد به بالای سرو و چو خورشـید روی چــــو کافور گرد گــــل ســــرخ مـــوی دو لب پر ز خنده ،دو رخ پر زشرم کـــــیانی زبان پر ز گــــفــــتــــــار نرم نشاندش هم آنگه فریـــــدون ز پای ســـزاوار کردش بر خــــــویش جـــای بپرسیدش از دو گـــــرامی نخـــست کـه هستند شـــادان دل و تن درســــت دگـــر گفت کــــــــز راه دور و دراز شـــــــدی رنجه اندر نـــشـــیــب و فراز فــــرستاده گفت ای گرانــمــایه شاه ابــــــــی تو مـــبــیــنــاد کـــس پیش گاه ز هــــر کس که پرسی به کام تواند هـــمه پـــاک زنــــده بـــه نـــام تــوانــد مـــنــــــم بـــنـــدۀ شـــاه را نــاسـزا چنــین بــــر تن خــویـــش نــاپــــارسـا پیامی درشــــــــت آوریـــده بـه شاه فـرستنده پر خـــــشم و من بــیـــگــنـاه بگویم چو فـــرمـــــــــایـدم شـهریار پـــــــیــــام جــــوانـــــان نـاهـــوشـــیـار بفرمود پس تا زبــــان بـــر گــشـاد شـــــنیده سخن سربـــســـر کــــرد یــاد فریدون بدو پهن بــگــشــاد گـــوش چــــو بشنید مغزش برآمد بــه جــــوش فرستاده را گفت کـــای هـــوشـیــار بـــــباید تـــرا پـــوزش اکـنـون بـــه کار که من چشم ازایشان چنین داشــتم هـــــــمی بر دل خویـــش بـــگـــذاشــتـم که از گوهر بد نـــیـــایــــد مـــــهـی مـــــــرا دل هـــمـــی داد ایـــن آگــــهـی بگوی آن دو نـــاپـــاک بـیـهوده را دو اهــــــــریمن مــغـــز پــــالـــــوده را انوشه که کردید گـــوهـــر پــدیــــد درود از شـــــــما خود بدین سان سزیـد ز پند من ار مغزتــــان شـــد تــهی هــــــــمی از خردتان نـــبــود آگـــهــــی ندارید شرم و نه بــیـــم از خـــدای شـــــما را همانا هــمــیــنــســـــت رای مرا پیشتر قـــیـــرگــــون بود موی چــــــو سرو سهی قد و چون ماه روی سپهری که پشت مــــرا کـرد کوز نـــــشد پست و گردان بــجـــایست نوز خماند شما را هم ایــــن روزگـــار نـــــماند برین گونه بـــس پـــایــــــــدار بـــدان بــرتـــریــــن نام یزدان پاک بــــــه رخشنده خورشید و بر تیره خاک بـــــه تخت وکلاه وبه ناهید و ماه کـــــه مــن بــد نــــکردم شـــما را نگاه یکی انجمن کـــــردم از بـخـردان ســـــتاره شناسان و هـــم مـــوبـــــــدان بسی روزگاران شدست انـدریـــن نــــــــکردیم بر باد بخــــــشش زمـــیـــن همه راستی خواستـــم زیـن سخن بــــــــه کژی نه سر بود پیدا نـــه بـــــن همه ترس یزدان بد اندر مـــیــان هــــــمه راستی خواستم در جـــهـــــان چو آباد دادند گـــیــتــی بـــه مـــن نــــــــجستم پراگـــنــــدن انــــجــــمــــن مگر همچنان گفتم آباد تــــخــــــت ســــپــــارم به سه دیدۀ نیک بـــخــــــت شما را کـــنــون گر دل از راه من بــــــــه کژی و تــازی کــشــیــد اهرمن بـبـیـنـیـد تـــــــا کردگــار بـــلــــنــد چـــنـــیــن از شــمــا کـــرد خواهد پسند یکی داستان گویـــم ار بــشـــنـوی هـــــمــــان بر که کاریـــد خـــود بدروید چنین گفت با ما سخن رهــنــمـای جـــــزین است جاویـــد مـــــا را سرای به تخت خرد بر نشســت آزتـــــان چــــــرا شد چنین دیـــو انـــبـــازتـــــان بترسم که در چــنــگ ایــن اژدها روان یـــــابد از کــــالـــبـــدتــــان رها مرا خود ز گیتی گه رفــتــن است نـــه هنگام تندی و آشــفـــتـــن اســت ولیکن چنین گوید آن ســالـخورد کــــه بودش سه فرزنــــــد آزاد مـــرد کـــــه چــون آز گردد ز دلها تهی چـــــــه آن خاک و آن تاج شاهنشهی کسی کاو برادر فروشد به خـــاک ســــــزد گر نخوانندش از آب پــــــاک جهان چون شما دید و بیند بـــسی نـــــخواهد شدن رام با هر کـــســــــی کزین هر چه دانید از کــــــردگـــار بــــــود رستگاری بــــه روزشـــمــــار بجویید و آن توشۀ ره کــــنــــیــــــد بکــــــوشید تا رنج کـــوتـــه کـــنـــیـــد فرستاده بــشــنــیـــد گـــفـــتـار اوی زمـــــین را ببوسید و برگاشــــت روی ز پیش فریدون چنان بازگــــشــــت کـــــه گفتی که با باد انـــبـاز گـــشـــت
|
||